महाराष्ट्रातील मसाले - प्रांतानुसार चवीचा नकाशा

अद्ययावत: 2026-10-16

महाराष्ट्रात "तिखट" हा एक शब्द नाही, अनेक आहेत. कोल्हापूरचा तिखटपणा, नागपूरचा झणझणीतपणा, विदर्भाचा वेगळा स्वभाव आणि कोकणातला खोबऱ्याचा गोडसरपणा - प्रत्येक प्रांताचा मसाला त्याच्या हवामानातून आणि शेतीतून तयार झाला आहे.

कोल्हापूर - तांबडा आणि पांढरा

कोल्हापुरी जेवणाची ओळख म्हणजे तांबडा रस्सा आणि पांढरा रस्सा. तांबडा लाल मिरची आणि कांदा-खोबऱ्याच्या वाटणावर उभा असतो; पांढरा खोबरं, काजू आणि दुधावर.

इथला मसाला तिखट असतो पण नुसता जाळणारा नाही - त्यात खोबऱ्याचा खमंगपणा असतो, म्हणून तो भरदार लागतो.

नागपूर आणि विदर्भ - सावजी

सावजी मसाला महाराष्ट्रातला सगळ्यात तिखट मानला जातो. खसखस, सुकं खोबरं आणि भाजलेले मसाले यांचं दाट वाटण हे त्याचं वैशिष्ट्य.

विदर्भाचं हवामान कोरडं आणि गरम, आणि तिथलं जेवणही त्याच स्वभावाचं - जास्त तिखट, जास्त मसालेदार.

पुणे आणि पश्चिम महाराष्ट्र - गोडा मसाला

पुण्याकडच्या जेवणात तिखटापेक्षा सुगंधावर भर असतो. गोडा मसाला - ज्यात दगडफूल, तीळ आणि खोबरं असतं - इथल्या आमटी, भाजी आणि मसाले भाताचा आधार आहे.

"गोडा" म्हणजे साखर घातलेला नाही; तो तिखट नसलेला, सौम्य आणि सुगंधी अशा अर्थाने गोडा.

कोकण - मालवणी

समुद्रकिनाऱ्याच्या पट्ट्यात ओलं खोबरं, कोकम आणि मासे हे जेवणाचे आधारस्तंभ. मालवणी मसाला तिखट असतो पण त्याला खोबऱ्याची गोडसर किनार असते.

इथल्या पदार्थांत आंबटपणासाठी चिंचेऐवजी कोकम वापरतात - ती कोकणची खासियत आहे.

मराठवाडा

मराठवाड्याच्या जेवणावर हैदराबादी प्रभाव दिसतो - दालचा, बिर्याणी आणि मसालेदार मटणाचे पदार्थ इथे सामान्य आहेत.

इथला मसाला कोल्हापूरइतका तिखट नसतो, पण सुगंधी घटक जास्त असतात.